Home » Blog » Schreeuwen kan ook via ZOOM

Schreeuwen kan ook via ZOOM

zoomles relatie tussen docent en leerling online lessen

Op sommige scholen voor voortgezet onderwijs hebben de leerlingen nog steeds online les via Zoom. De lessen worden dan aangevuld met contactmomenten of lessen op verzoek in de school zelf. Het valt mij op dat veel van het gedrag van leerlingen wegvalt tijdens de zoomlessen. Maar dit is niet altijd zo begreep ik van een leerling. Een blog over de relatie tussen docent en leerling.

Zoomlessen lastig

Zoomlessen zijn lastig om te geven en lastig om te volgen. Dat hoor ik van docenten en leerlingen. Het is lastig als leerlingen hun gezicht niet willen laten zien. Het is lastig om als leerling naar één docent te luisteren en gelijktijdig zo’n 25 andere kleine schermpjes in de gaten te moeten houden. Dat kost heel veel energie. Als docent moet je alles uit de kast trekken om interactie voor elkaar te krijgen. Helaas heeft Corona zich niet aangekondigd en konden docenten niet eerst een cursus volgen. Overigens zijn er verschillende docentenvloggers die ongelooflijk snel in de gaten zijn gesprongen. Kijk bijvoorbeeld eens bij de ‘docent van morgen‘ of ‘Blijven leren‘. Ik heb respect voor de docenten die dit allemaal gewoon maar ineens moeten doen.

Bestaande relatie tussen docent en leerling blijft

De voorwaarden voor geluk en motivatie zijn ‘competentie autonomie en verbondenheid’. Je kunt daar wat meer over lezen in dit blog over motivatie. Veel leerlingen die negatief in het schoolnieuws komen, ervaren weinig verbondenheid met de docenten. De relatie staat vaak in het teken van conflict en wantrouwen.

De fysieke afstand biedt weinig kans om te werken aan de relatie tussen leerlingen en docent. Als die relatie goed is, dan blijft die wel goed. De leerling zal zich willen inzetten voor de docent. En de docent zal op zijn beurt bereid zijn om water bij de wijn te doen.
Maar als de relatie slecht is, dan is er ook geen kans om hier wat aan te doen. Met als gevolg dat kleine gebeurtenissen worden uitvergroot. Een docent die in de klas veel moeite moet doen om de klas te boeien, zal via ZOOM waarschijnlijk een nog grotere uitdaging hebben. Groepen leerlingen die elkaar tijdens de fysieke lessen niet met rust kunnen laten, zullen tijdens online lessen ook manieren zien te vinden om elkaar te bereiken.

Mentale representaties

In de gehechtheidstheorie is sprake van zogenaamde mentale representaties. Een jong kind ontwikkelt op basis van de reacties van zijn verzorgers verwachtingen over de betrouwbaarheid en beschikbaarheid van zijn verzorgers en hun reacties. Een kind gedraagt zich op zo’n manier dat het de nabijheid van zijn verzorgers krijgt. Aan de mate waarin een angstig kind zich laat geruststellen door zijn verzorgers kan je zien in welke mate het kind gehecht is. Een mentale representatie is dus het vermogen om te kunnen voorspelen hoe iemand zich zal gedragen en hoe iemand zal reageren.
Katrien Koenen koppelt de mentale representatie aan de relatie tussen docent en leerling. In haar blog beschrijft ze mooi hoe de gehechtheidstheorie een rol speelt op school.
En ik denk dat ik dit wel herken in de praktijk als ik kijk naar de relatie tussen docent en leerling. Leerlingen vinden het lastig om het beeld van een docent bij te stellen. In gesprekken kunnen ze altijd precies de reacties van de docenten voorspellen als we samen op zoek zijn naar alternatieve manieren van gedrag: Dan doet ie zo, dan zegt ie dit, dan stuurt hij mij er nog uit!
En tegelijk heb ik vaak gemerkt dat docenten het gedrag van leerlingen voorspellen. Als docent kan je maar zo denken dat een leerling expres te laat komt in de zoomles. Terwijl dat helemaal niet zo hoeft te zijn. De leerling die in de offline klas een clown is, zal ook online wel de aanstichter zijn van gedoe. Het is lastig om een leerling vertrouwen te geven dat hij de belangrijke opdrachten in zal leveren, als hij het gewone huiswerk niet inlevert.

Veel triggers vallen weg, maar niet alles

Tijdens ZOOMlessen valt veel gedrag weg. Ik heb het idee dat er minder gedoe is in lessen. Maar tegelijk ben ik er ook niet meer helemaal zeker van sinds die ene leerling zei: docenten schreeuwen ook in de ZOOMlessen hoor.
Er zijn minder prikkels om op in te gaan voor leerlingen en docenten. Er zijn geen pennen die op de grond vallen, geen stoelen die omkieperen als iemand zit te wippen, geen telefoons die per ongeluk afgaan. Geen mensen die de les verstoren.
Ik heb het idee dat er voor snel denkende leerlingen nog genoeg overblijft. Ik sprak een paar leerlingen die top-down denkers zijn. Dat zijn de leerlingen die het nodig hebben om eerst het grote geheel te overzien, voordat ze kunnen terug redeneren tot ze de kleinste details begrijpen en hebben ingeprent. Tijdens offline lessen zijn dit de leerlingen die na afloop van de les even kort vragen wat nu het belangrijkste van de lesstof was. Omdat ze het overzicht kwijt zijn geraakt in de veelheid aan informatie die ze nog niet kunnen plaatsen. Het zijn ook de leerlingen die het leren tijdens de lessen hebben opgegeven. Ze zijn fysiek aanwezig maar doen niet meer echt mee. Of ze zijn fysiek afwezig omdat het voor hen geen zin meer heeft om aanwezig te zijn.
Tijdens de online lessen zitten deze leerlingen hun tijd uit, verbazen zich over de vragen van anderen en komen tenslotte tot de conclusie dat ze hun tijd beter kunnen gebruiken. Wat een negatief effect heeft op de relatie tussen docent en leerling.

Deze snelle denkers hebben de neiging om de wereld op te delen in eerlijk en oneerlijk. En als in hun ogen geen les kan geven, dan geeft hun dat het recht om de boel nog meer te verstoren. Met als resultaat de ervaring: docenten kunnen via ZOOM ook gewoon schreeuwen hoor!

Wat zou je hieraan kunnen doen?

Hoe zou je de relatie tussen docent en leerling nu kunnen verbeteren? In het eerder gedeelde blog van de onderzoekers aan de KU Leuven beschrijven ze de coaching waar verschillende docenten in opleiding aan hebben meegedaan. Door als docent achter de gevoelens en emoties te komen die bij de door jou gebezigde mentale representaties horen, lukt het om hier bewust mee om te gaan. De relaties tussen leraren en leerlingen werden aanzienlijk verbeterd.

Ik denk dat de tips uit het blog ‘Brutaal op school‘ hier ook bruikbaar zijn. En misschien is het goed om te kijken hoe je jouw rol als docent ziet. Ben jij degene die bepaalt wat de leerling moet leren? Of ben jij degene die de einddoelen vaststelt en de leerling op zijn manier die kant op laat gaan? Of zie je jezelf in samenwerking met de leerling: jij reikt net genoeg aan zodat de leerling zich kan ontwikkelen?
Begrip voor en van de leerling krijg je eigenlijk alleen als je met een open blik het gesprek aangaat. Probeer dicht bij ze te blijven: wat maken ze mee, waar denken ze aan, hoe beleven ze je lessen, hoe denken ze zelf dat ze actief zouden kunnen leren?

Een paar jaar geleden schreef ik het blog ‘Leerlingenzorg betekent present zijn’ Ik geloof daar nog steeds heilig in. Als je mijn gedachtegang beter wilt volgen, helpt het misschien om dat blog even te lezen.

Heb jij moeite met leerlingen? Reageer eens of stuur een e-mail. Ik ben heel benieuwd hoe jij dan dit blog gelezen hebt. En dit blog klinkt misschien stevig, maar soms kom ik niet verder met een leerling. Wel weet ik dat ik op de ‘presentiemanier’ de meeste ingang krijg bij leerlingen.

Lees ook Praten met een spijbelaar

Vertel het verder!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *